Kultura zmienną jest

Po co nam kultura? Takie z pozoru prowokacyjne, ale w naszej ocenie uzasadnione pytanie postawiliśmy sobie podczas trzeciej edycji Festiwalu Nowe Oświecenie. Jesteśmy otóż świadkami rewolucyjnej zmiany sposobów i form uczestnictwa w kulturze. Oferta ulega dynamicznemu usieciowieniu. Zamykane są kina, gdyż filmy wolimy oglądać na platformach streamingowych. Muzyki słuchamy nie w salach koncertowych, tylko w klubach rozrywkowych bądź w słuchawkach. Audycje radiowe są wypierane przez podkasty, a rolę gazet przejmują portale internetowe. Coraz więcej osób pozbywa się papierowych książek na rzecz czytników, w których gromadzić można całe biblioteki. Następuje indywidualizacja w konsumpcji treści — sami wybieramy to, co nam się podoba i co nas interesuje, zamiast korzystać z propozycji przygotowanych przez wyspecjalizowane jednostki. W tej sytuacji pod znakiem zapytania staje dotychczasowy model funkcjonowania wielu instytucji, w tym tych zajmujących się upowszechnianiem kultury.

Zmiany, jakie zachodzą na naszych oczach, nie dotyczą jednak tylko materialnej i organizacyjnej strony korzystania z kultury, lecz także samej jej istoty. Podważany jest podział na kulturę wysoką i popularną, jako stygmatyzujący odbiorców tej drugiej i premiujący wykluczający elitaryzm. Demokratyzacja środków przekazu, czyli rozwój mediów społecznościowych, powoduje, że każdy staje się twórcą i włącza się w obieg idei i wzorców estetycznych. Przerwana zostaje międzypokoleniowa ciągłość kulturowa, oparta na wspólnych lekturach czy filmach. Do tego dochodzi pragmatyzm życia codziennego, który ponad „pięknoduchostwo” artyzmu przedkłada mierzalny sukces ekonomiczny. Całości obrazu dopełnia wulgaryzacja języka, czyli zobojętnienie na słownictwo zwane dawniej rynsztokowym i podnoszenie go nierzadko do rangi dzieła sztuki.

Do dyskusji o zjawiskach i wyzwaniach, przed jakimi staje kultura, zaprosiliśmy twórców, specjalistów z wielu dziedzin szeroko pojętej humanistyki, naukowców, publicystów i przedstawicieli instytucji kultury. Podczas ośmiu festiwalowych dni (od 19 do 26 października 2024 roku) odbywały się w naszym centrum kultury spotkania, warsztaty, seanse filmowe, przedstawienia, koncerty i wystawy. Jak zwykle nie zabrakło też książek, będących, bez względu na formę, niezastąpionymi kompendiami wiedzy, krynicami mądrości i nośnikami sztuki słowa.

dr Krzysztof Czubaszek
dyrektor Ursynowskiego Centrum Kultury „Alternatywy”twórca i dyrektor programowy Festiwalu Nowe Oświecenie